Diweddariad ar y Coronafeirws:Mwy o wybodaeth

Newyddion

Diva: beirniadaeth neu ganmoliaeth?

21 Gorffennaf 2020

Heddiw, yn nhermau papurau tabloid, os cyfeirir at fenyw fel ‘diva’, fel arfer mae hynny’n golygu ei bod hi’n fenyw anodd ac oriog sy’n mynnu llawer o sylw. Pam a phryd y daeth y gair diva, neu’r term cysylltiedig ‘prima donna’, yn ddisgrifiadau difrïol a rhywiaethol o fenywod? Mae’r ddau air yn tarddu o fyd yr opera yn yr Eidal yn y 18fed a’r 19eg ganrif. Mewn cyfnod o anghydraddoldeb enfawr rhwng dynion a menywod mewn cymdeithas, o leiaf ar lwyfan tai opera, roedd llais a thalent benywaidd yn cael ei barchu a’i ddathlu cymaint â phrif denoriaid y cyfnod.

Mae’r term Eidalaidd prima donna, neu ‘prif fenyw’ yn disgrifio’r brif gantores mewn opera neu gwmni opera, sef soprano fel arfer. Defnyddiwyd y dywediad yn gyntaf tua diwedd yr 17eg ganrif wrth i’r tai opera cyhoeddus cynnar agor yn Fenis. Daeth yn derm i ddisgrifio pob prif gantores opera, yn gyfystyr â llais prydferth a thalent cerddorol. Yn ddiddorol ddigon, nid oedd term tebyg ar gyfer dynion. Mae’r gair diva yn deillio o’r gair Eidaleg am dduwdod benywaidd, neu dduwies, ac mae cysylltiad agos â prima donna. Ymddangosodd yn gynnar yn y 19eg ganrif pan ddaeth llawer o sopranos blaenllaw mor enwog nes eu bod bron fel duwiesau yng ngolwg y cyhoedd a oedd yn eu haddoli – cantorion dwyfol. Byddai diva yn uchel ei pharch ac yn cael ei thalu’n dda. Dechreuwyd defnyddio’r gair mewn tai opera yn Lloegr yn hwyrach yn y 19eg ganrif. Roedd term cyfatebol i ddynion hefyd, sef divo, a oedd yn cyfeirio at y prif lais gwrywaidd mewn opera, sef tenor yn ddieithriad, ond ni wnaeth yr ymadrodd ymsefydlu yn yr un modd â diva. Er hynny, dewiswyd y term fel enw i’r grŵp operatig-clasurol gwrywaidd Il Divo pan wnaethon nhw ffurfio yn 2004.

Yn hwyr yn y 19eg ac yn gynnar yn yr 20fed ganrif roedd statws aruchel y prima donna enwog o fyd yr opera yn golygu bod ganddynt ddisgwyliadau uchel ac yn mynnu’r gorau. Yn fuan, daeth y term operatig i olygu rhywbeth sy’n ymwneud mwy ag ymddygiad na gallu. Hefyd, cafodd y gair diva ei fabwysiadu fwyfwy gan fyd y theatr a byd y sinema oedd wrthi’n datblygu’n gyflym. Yn yr Eidal, roedd diva yn dynodi seren o fyd y ffilm a oedd yn cael ei hedmygu ac esblygodd i gyfeirio at unrhyw seren enwog o fyd y sinema, y theatr, neu gerddoriaeth boblogaidd, ond roedd yn parhau i fod yn ymadrodd llawn parch yn tynnu sylw at dalent a gallu yn ogystal ag enwogrwydd. Erbyn canol yr 20fed ganrif roedd y termau, prima donna a diva, er eu bod yn cael eu defnyddio fel termau operatig o hyd, wedi datblygu i fod yn sylwadau mwy cyffredinol a braidd yn ddirmygus i gyfeirio at unrhyw fenyw uchelgeisiol sy’n mynnu llawer o sylw ym myd adloniant. Mae’n ddiddorol bod divo yn parhau i gadw’i ystyr gwreiddiol sef y prif denor mwyaf talentog. 

Nid yw’n fawr o syndod bod geiriau a oedd yn wreiddiol yn amlygu menywod talentog a llwyddiannus wedi newid i fod yn ddisgrifiad angharedig a gwaradwyddus sydd â gwreiddiau rhywiaethol. Hyd yn oed heddiw, mae’r cyfryngau’n euog o rywiaeth bob dydd yn eu disgrifiadau o fenywod sydd yn llygad y cyhoedd. Caiff gwleidyddion neu ddiddanwyr benywaidd eu nawddogi a’u beirniadu am fod yn ‘divas’ awdurdodol ac anodd eu trin, yn hytrach na bod yn uchelgeisiol a phendant fel eu cymheiriad gwrywaidd. Felly, beth am adfer gwir ystyr operatig diva a prima donna: i glodfori menywod â thalent pur, urddas seren, gallu a llwyddiant yn eu dewis faes. Beyoncé yw y diva berffaith ym maes cerddoriaeth boblogaidd: cryf, gwych, a hynod lwyddiannus. Ac felly hefyd Renée Fleming, Anna Netrebko, Joyce DiDonato, Cecilia Bartoli, Angela Gheorghiu, Mary Elizabeth Williams, Rebecca Evans a chymaint o fenywod eraill – dyma yw gwir ‘divas’ yr oes sydd ohoni! Brava prima donna!